چگونگی و مقدار دید کودکان در ماهها و سالهای اوّل زندگی

هرچه بیشتردر مورد چشم ها و چگونگی دید کودکان بدانیم بهتر، زودتر و راحت تر میتوانیم نابسامانی های دیدن در کودکان را دریافته و به موقع به درمان و پیشگیری از عوارض – که گهگاه درصورت پیدایش و استقرار ممکن است غیرقابل درمان باشند – اقدام کنیم.

دیدن در کودکان: از تولد تا 5 سالگی

ما اینحا به بررسی چگونگی رشد و تکامل بینایی در کودکان از بدو تولد تا 5 سالگی می پردازیم. در این دوره، کودکان تغییرات چشمگیری را در توانایی های بینایی خود تجربه می کنند، از تشخیص نور و سایه در بدو تولد تا درک عمق و تمایز رنگ ها در 5 سالگی. این مقاله همچنین به بررسی عواملی که می توانند بر رشد بینایی کودکان تأثیر بگذارند و نشانه های احتمالی مشکلات بینایی می پردازد.

دیدن در بدو تولد تا 3 ماهگی

در بدو تولد، دید نوزاد بسیار محدود است. نوزادان معمولاً فقط می توانند اشیاء را در فاصله 20 تا 30 سانتی متری خود به خوبی ببینند، که تقریباً فاصله بین صورت مادر و نوزاد در هنگام شیردهی است. دید آنها در این مرحله عمدتاً سیاه و سفید یا سایه های خاکستری است و توانایی تشخیص رنگ ها هنوز به طور کامل توسعه نیافته است.

تمرکز: نوزادان در این دوره بیشتر به اشیاء با کنتراست بالا مانند الگوهای سیاه و سفید یا چهره ها جذب می شوند. آنها به تدریج شروع به تمرکز بر روی اشیاء متحرک می کنند و می توانند چشمان خود را به دنبال یک شیء در حال حرکت بچرخانند.
هماهنگی چشم: هماهنگی بین دو چشم نوزاد در این مرحله هنوز در حال توسعه است. ممکن است گاهی اوقات چشمان نوزاد به طور موقت از هم جدا شوند یا به نظر برسد که به طور همزمان در یک جهت نگاه نمی کنند. این وضعیت معمولاً طبیعی است و با گذشت زمان بهبود می یابد.
تحریک بینایی: برای تحریک بینایی نوزاد در این دوره، می توانید از اسباب بازی های با کنتراست بالا، کتاب های تصویری سیاه و سفید و یا آویزان کردن یک موبایل رنگارنگ بالای تخت نوزاد استفاده کنید. همچنین، صحبت کردن با نوزاد و برقراری تماس چشمی می تواند به تقویت ارتباط بینایی و عاطفی کمک کند.

دیدن در 3 تا 6 ماهگی

در این دوره، دید کودک به طور قابل توجهی بهبود می یابد. توانایی تمرکز بر روی اشیاء در فواصل دورتر افزایش می یابد و کودک شروع به تشخیص رنگ ها می کند.

تشخیص رنگ: در حدود 4 ماهگی، بیشتر نوزادان شروع به تشخیص رنگ های اصلی مانند قرمز، سبز و آبی می کنند. آنها به تدریج توانایی تشخیص رنگ های ظریف تر را نیز پیدا می کنند.
درک عمق: درک عمق در این دوره شروع به توسعه می کند. کودک شروع به درک فاصله بین اشیاء و موقعیت آنها در فضا می کند. این توانایی برای حرکت و تعامل با محیط اطراف بسیار مهم است.
هماهنگی چشم و دست: هماهنگی بین چشم و دست در این دوره بهبود می یابد. کودک شروع به تلاش برای گرفتن اشیاء می کند و می تواند اشیاء را با دقت بیشتری دنبال کند.
تحریک بینایی: برای تحریک بینایی کودک در این دوره، می توانید از اسباب بازی های رنگارنگ، کتاب های تصویری با تصاویر واضح و بازی هایی که نیاز به هماهنگی چشم و دست دارند، استفاده کنید.

دیدن در 6 تا 12 ماهگی

در این دوره، دید کودک تقریباً به اندازه یک فرد بالغ می شود. کودک می تواند اشیاء را در فواصل دورتر به خوبی ببیند و توانایی تشخیص رنگ ها و درک عمق او به طور کامل توسعه یافته است.

دید کامل رنگ: در این دوره، کودک می تواند تمام رنگ ها را تشخیص دهد و تفاوت های ظریف بین رنگ ها را درک کند.
درک عمق کامل: درک عمق کودک به طور کامل توسعه یافته است و او می تواند فاصله بین اشیاء و موقعیت آنها در فضا را به خوبی درک کند.
هماهنگی چشم و دست پیشرفته: هماهنگی بین چشم و دست کودک بسیار پیشرفته شده است و او می تواند اشیاء را با دقت و مهارت بیشتری بگیرد و دستکاری کند.
تحریک بینایی: برای تحریک بینایی کودک در این دوره، می توانید از اسباب بازی های پیچیده تر، کتاب های تصویری با جزئیات بیشتر و بازی هایی که نیاز به حل مسئله دارند، استفاده کنید.

دیدن در 1 تا 3 سالگی

در این دوره، دید کودک به طور کامل توسعه یافته است و او می تواند از بینایی خود برای یادگیری و تعامل با محیط اطراف استفاده کند.

مهارت های بینایی پیشرفته: کودک در این دوره مهارت های بینایی پیشرفته ای مانند تشخیص الگوها، تشخیص چهره ها و درک روابط فضایی را توسعه می دهد.
استفاده از بینایی برای یادگیری: کودک از بینایی خود برای یادگیری در مورد جهان اطراف خود استفاده می کند. او با مشاهده اشیاء، افراد و رویدادها، اطلاعات جدیدی را کسب می کند و مهارت های جدیدی را یاد می گیرد.
تحریک بینایی: برای تحریک بینایی کودک در این دوره، می توانید از کتاب های تصویری، پازل ها، بازی های ساختنی و فعالیت های هنری استفاده کنید.

دیدن در 3 تا 5 سالگی

در این دوره، دید کودک به طور کامل تثبیت شده است و او می تواند از بینایی خود برای انجام فعالیت های پیچیده تر استفاده کند.

مهارت های بینایی تثبیت شده: مهارت های بینایی کودک در این دوره تثبیت شده است و او می تواند از بینایی خود برای انجام فعالیت های مختلف مانند خواندن، نوشتن و بازی کردن استفاده کند.
آمادگی برای مدرسه: دید کودک در این دوره برای ورود به مدرسه و یادگیری مهارت های جدید آماده است.
تحریک بینایی: برای تحریک بینایی کودک در این دوره، می توانید از کتاب های داستان، بازی های آموزشی و فعالیت های ورزشی استفاده کنید.

عوامل موثر بر رشد بینایی

عوامل مختلفی می توانند بر رشد بینایی کودکان تأثیر بگذارند، از جمله:

ژنتیک: برخی از مشکلات بینایی می توانند ارثی باشند.
سلامت مادر در دوران بارداری: مشکلات سلامتی مادر در دوران بارداری می تواند بر رشد بینایی جنین تأثیر بگذارد.
زایمان زودرس: نوزادانی که زودتر از موعد به دنیا می آیند، بیشتر در معرض خطر ابتلا به مشکلات بینایی هستند.
بیماری ها و عفونت ها: برخی از بیماری ها و عفونت ها می توانند بر رشد بینایی کودکان تأثیر بگذارند.
آسیب های چشمی: آسیب های چشمی می توانند باعث مشکلات بینایی شوند.

نشانه های مشکلات بینایی

والدین باید به نشانه های احتمالی مشکلات بینایی در کودکان توجه داشته باشند. برخی از این نشانه ها عبارتند از:

چشمک زدن بیش از حد
مالیدن چشم ها
کج کردن سر
نزدیک کردن اشیاء به چشم ها
مشکل در تمرکز
حساسیت به نور
سردرد
دوبینی

در صورت مشاهده هر یک از این نشانه ها، باید به یک چشم پزشک مراجعه کرد. تشخیص و درمان زودهنگام مشکلات بینایی می تواند از بروز مشکلات جدی تر در آینده جلوگیری کند.