تنگی یا گرفتگی مجاری اشکی در کودکان و روش درمان
این مقاله به بررسی تنگی یا گرفتگی مجاری اشکی در کودکان، علل، علائم و روشهای درمانی موجود میپردازد. هدف از این مقاله ارائه اطلاعات جامع و کاربردی به والدین و مراقبین کودکان در این زمینه است تا بتوانند با آگاهی کامل، بهترین تصمیم را برای سلامت چشمان فرزند خود اتخاذ کنند.
مقدمه
تنگی یا گرفتگی مجاری اشکی (Nasolacrimal Duct Obstruction) یک مشکل شایع در نوزادان و کودکان خردسال است. این عارضه زمانی رخ میدهد که مجرای اشکی که وظیفه تخلیه اشک از چشم به بینی را بر عهده دارد، مسدود شده یا به طور کامل شکل نگرفته باشد. در نتیجه، اشک به جای تخلیه از طریق مجرا، از گوشه چشم به بیرون سرازیر میشود.
علل تنگی مجاری اشکی
شایعترین علت تنگی مجاری اشکی در نوزادان، عدم باز شدن کامل دریچه “هاسنر” (Valve of Hasner) در انتهای مجرای اشکی است. این دریچه به طور معمول در زمان تولد باز میشود تا اشک به راحتی به داخل بینی تخلیه شود. با این حال، در برخی نوزادان، این دریچه باز نمیشود و باعث انسداد مجرا میشود.
علل دیگر تنگی مجاری اشکی عبارتند از:
- ناهنجاریهای مادرزادی: در برخی موارد، مجرای اشکی به طور کامل شکل نگرفته یا باریک است.
- عفونت: عفونتهای مکرر چشم میتوانند باعث التهاب و تورم مجرای اشکی شوند و آن را مسدود کنند.
- آسیب: آسیب به بینی یا صورت میتواند به مجرای اشکی آسیب برساند و باعث انسداد آن شود.
- تومور: در موارد نادر، تومورها میتوانند مجرای اشکی را مسدود کنند.
علائم تنگی مجاری اشکی
علائم تنگی مجاری اشکی معمولاً در چند هفته اول پس از تولد ظاهر میشوند. شایعترین علائم عبارتند از:
- اشکریزش مداوم: حتی زمانی که کودک گریه نمیکند، اشک از گوشه چشم او سرازیر میشود.
- ترشحات چشمی: ترشحات چشمی ممکن است شفاف، سفید یا زرد رنگ باشند.
- قرمزی چشم: قرمزی چشم ممکن است به دلیل تحریک ناشی از اشکریزش مداوم یا عفونت باشد.
- پوسته بستن پلکها: ترشحات چشمی میتوانند باعث پوسته بستن پلکها شوند، به خصوص پس از خواب.
تشخیص تنگی مجاری اشکی
پزشک معمولاً میتواند با معاینه فیزیکی و بررسی علائم، تنگی مجاری اشکی را تشخیص دهد. در برخی موارد، ممکن است آزمایشهای بیشتری برای تایید تشخیص و رد سایر علل احتمالی اشکریزش انجام شود. این آزمایشها ممکن است شامل موارد زیر باشند:
- تست رنگ: در این تست، یک قطره رنگ فلورسئین در چشم کودک ریخته میشود. سپس، پزشک بررسی میکند که آیا رنگ در عرض چند دقیقه از طریق مجرای اشکی به داخل بینی تخلیه میشود یا خیر.
- شستشوی مجرای اشکی: در این روش، پزشک یک محلول استریل را از طریق مجرای اشکی به داخل بینی تزریق میکند. اگر مجرا مسدود باشد، محلول به راحتی عبور نخواهد کرد.
درمان تنگی مجاری اشکی
در بسیاری از موارد، تنگی مجاری اشکی به خودی خود و بدون نیاز به درمان خاصی برطرف میشود. با این حال، در صورتی که علائم شدید باشند یا بهبود نیابند، ممکن است نیاز به درمان باشد. روشهای درمانی تنگی مجاری اشکی عبارتند از:
- ماساژ مجرای اشکی: ماساژ مجرای اشکی میتواند به باز شدن دریچه هاسنر کمک کند. پزشک به والدین آموزش میدهد که چگونه به آرامی گوشه داخلی چشم کودک را با فشار بر روی کیسه اشکی ماساژ دهند. این کار باید چندین بار در روز انجام شود.
- قطرههای آنتیبیوتیک: در صورتی که عفونت وجود داشته باشد، پزشک ممکن است قطرههای آنتیبیوتیک تجویز کند.
- میل زدن مجرای اشکی (Probing): این روش معمولاً در صورتی انجام میشود که ماساژ و قطرههای آنتیبیوتیک موثر نباشند. در این روش، پزشک یک میله نازک را از طریق مجرای اشکی وارد میکند تا انسداد را برطرف کند. این روش معمولاً تحت بیهوشی عمومی انجام میشود. در برخی موارد با یکبار میل زدن ممکن است نتیجه گرفته نشود و نیاز به تکرار آن باشد.
- بالون داکریوپلاستی (Balloon Dacryoplasty): در این روش، یک بالون کوچک در مجرای اشکی قرار داده میشود و باد میشود تا مجرا را باز کند. این روش معمولاً برای کودکان بزرگتر و بزرگسالان استفاده میشود.
- داکریوسیستورینوستومی (Dacryocystorhinostomy – DCR): این یک عمل جراحی است که در آن یک مسیر جدید برای تخلیه اشک از چشم به بینی ایجاد میشود. این روش معمولاً در صورتی انجام میشود که سایر روشهای درمانی موثر نباشند.
پیشگیری از تنگی مجاری اشکی
هیچ راه قطعی برای پیشگیری از تنگی مجاری اشکی وجود ندارد. با این حال، رعایت بهداشت چشم و جلوگیری از عفونت میتواند به کاهش خطر ابتلا به این عارضه کمک کند.
مراقبتهای خانگی
علاوه بر درمانهای پزشکی، مراقبتهای خانگی نیز میتوانند به تسکین علائم تنگی مجاری اشکی کمک کنند. این مراقبتها عبارتند از:
- تمیز کردن چشمها: چشمهای کودک را به طور مرتب با یک پارچه نرم و مرطوب تمیز کنید.
- استفاده از کمپرس گرم: یک کمپرس گرم را به مدت چند دقیقه روی چشم کودک قرار دهید تا به تسکین التهاب و باز شدن مجرا کمک کند.
- اجتناب از دست زدن به چشمها: از دست زدن به چشمهای کودک خودداری کنید تا از انتقال عفونت جلوگیری شود.
چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟
در صورت مشاهده هر یک از علائم زیر، باید به پزشک مراجعه کنید:
- اشکریزش مداوم
- ترشحات چشمی
- قرمزی چشم
- پوسته بستن پلکها
- تب
- تغییر در بینایی
نتیجهگیری
تنگی یا گرفتگی مجاری اشکی یک مشکل شایع در نوزادان و کودکان خردسال است که معمولاً به خودی خود برطرف میشود. با این حال، در صورتی که علائم شدید باشند یا بهبود نیابند، ممکن است نیاز به درمان باشد. با تشخیص زودهنگام و درمان مناسب، میتوان از عوارض جدی این عارضه جلوگیری کرد.