اثر موبایل و تبلت در چشم و مغز کودکان در سنین 6 ماهگی تا 10 سالگی
این مقاله به بررسی اثرات استفاده از موبایل و تبلت بر روی چشم و مغز کودکان در بازه سنی 6 ماهگی تا 10 سالگی میپردازد. با توجه به افزایش روزافزون استفاده کودکان از این وسایل، شناخت اثرات مثبت و منفی آن بر سلامت جسمی و روانی آنها از اهمیت ویژهای برخوردار است. در این مقاله، به بررسی اثرات استفاده از این وسایل بر بینایی، خواب، تمرکز، یادگیری و رفتار کودکان پرداخته میشود و راهکارهایی برای کاهش اثرات منفی و افزایش اثرات مثبت آن ارائه میگردد.
اثرات بر چشم
استفاده طولانی مدت از موبایل و تبلت میتواند اثرات منفی بر بینایی کودکان داشته باشد. برخی از این اثرات عبارتند از:
- خستگی چشم: خیره شدن طولانی مدت به صفحه نمایش میتواند باعث خستگی چشم، خشکی چشم، تاری دید و سردرد شود.
- نزدیک بینی: مطالعات نشان دادهاند که استفاده زیاد از وسایل دیجیتال میتواند خطر ابتلا به نزدیک بینی را در کودکان افزایش دهد.
- آسیب به شبکیه: نور آبی ساطع شده از صفحه نمایش میتواند به شبکیه چشم آسیب برساند و خطر ابتلا به بیماریهای چشمی در آینده را افزایش دهد.
- مشکلات در تمرکز بینایی: استفاده مداوم از صفحه نمایشهای کوچک میتواند باعث ضعف در عضلات چشم شود و در نتیجه، تمرکز بینایی کودک را مختل کند.
اثرات بر مغز
استفاده از موبایل و تبلت میتواند اثرات قابل توجهی بر رشد و عملکرد مغز کودکان داشته باشد. برخی از این اثرات عبارتند از:
- اختلال در خواب: نور آبی ساطع شده از صفحه نمایش میتواند تولید ملاتونین، هورمون تنظیم کننده خواب، را مختل کند و باعث بیخوابی، کم خوابی و اختلال در چرخه خواب شود.
- کاهش تمرکز و توجه: استفاده بیش از حد از وسایل دیجیتال میتواند باعث کاهش تمرکز و توجه در کودکان شود. این امر میتواند بر عملکرد تحصیلی و توانایی یادگیری آنها تاثیر منفی بگذارد.
- تأخیر در رشد شناختی: برخی مطالعات نشان دادهاند که استفاده زیاد از وسایل دیجیتال در سنین پایین میتواند باعث تأخیر در رشد شناختی، به ویژه در زمینه زبان و مهارتهای حل مسئله شود.
- افزایش خطر ابتلا به اختلالات روانی: استفاده بیش از حد از وسایل دیجیتال میتواند خطر ابتلا به اختلالات روانی مانند اضطراب، افسردگی و پرخاشگری را در کودکان افزایش دهد.
- تغییر در ساختار مغز: مطالعات تصویربرداری مغزی نشان دادهاند که استفاده زیاد از وسایل دیجیتال میتواند باعث تغییراتی در ساختار مغز، به ویژه در نواحی مرتبط با توجه، کنترل تکانه و پردازش احساسات شود.
اثرات بر رفتار
استفاده از موبایل و تبلت میتواند بر رفتار کودکان نیز تاثیر بگذارد. برخی از این اثرات عبارتند از:
- پرخاشگری: برخی از بازیها و برنامههای موجود در موبایل و تبلت حاوی محتوای خشونتآمیز هستند که میتوانند باعث افزایش پرخاشگری در کودکان شوند.
- انزوا: استفاده بیش از حد از وسایل دیجیتال میتواند باعث انزوای اجتماعی کودکان شود و آنها را از تعامل با دیگران باز دارد.
- کاهش فعالیت بدنی: استفاده از موبایل و تبلت میتواند باعث کاهش فعالیت بدنی کودکان شود و خطر ابتلا به چاقی و سایر مشکلات سلامتی را افزایش دهد.
- اعتیاد: کودکان میتوانند به استفاده از موبایل و تبلت معتاد شوند و در صورت عدم دسترسی به این وسایل، دچار علائم ترک شوند.
اثرات مثبت بر مغز کودکان
- تقویت مهارتهای شناختی: برنامهها و بازیهای آموزشی میتوانند به تقویت مهارتهای شناختی کودکان مانند حل مسئله، تفکر انتقادی، حافظه و توجه کمک کنند. بسیاری از این برنامهها به طور خاص برای هدف قرار دادن و بهبود این مهارتها طراحی شدهاند.
- افزایش خلاقیت و تخیل: برنامههای نقاشی، انیمیشنسازی و داستانگویی میتوانند به کودکان کمک کنند تا خلاقیت و تخیل خود را پرورش دهند. این ابزارها به آنها اجازه میدهند تا ایدههای خود را به صورت بصری و تعاملی بیان کنند.
- یادگیری زبان: برنامهها و ویدیوهای آموزشی میتوانند به کودکان در یادگیری زبانهای جدید کمک کنند. این منابع اغلب از روشهای جذاب و تعاملی برای آموزش لغات، گرامر و تلفظ استفاده میکنند.
- آشنایی با فرهنگهای مختلف: از طریق فیلمها، مستندها و برنامههای آموزشی، کودکان میتوانند با فرهنگها، آداب و رسوم و تاریخ کشورهای مختلف آشنا شوند. این امر میتواند به گسترش دیدگاه آنها و افزایش درک آنها از جهان کمک کند.
- تقویت مهارتهای حرکتی ظریف: بازیهای ویدیویی و برنامههای تعاملی میتوانند به تقویت مهارتهای حرکتی ظریف کودکان کمک کنند. استفاده از انگشتان برای لمس، کشیدن و ضربه زدن روی صفحه نمایش میتواند به بهبود هماهنگی چشم و دست کمک کند.
اثرات مثبت بر چشم کودکان
- تقویت مهارتهای بصری: برخی از بازیها و برنامهها میتوانند به تقویت مهارتهای بصری کودکان مانند ردیابی، تشخیص الگو و تمایز رنگها کمک کنند. این برنامهها اغلب به صورت بازی طراحی شدهاند تا جذابیت بیشتری برای کودکان داشته باشند.
- بهبود هماهنگی چشم و دست: استفاده از دستگاههای دیجیتال میتواند به بهبود هماهنگی چشم و دست کودکان کمک کند. این امر به ویژه در بازیهایی که نیاز به واکنش سریع و دقیق دارند، مشهود است.
- تشویق به تمرکز بصری: تماشای برنامههای آموزشی و فیلمهای مستند میتواند به کودکان کمک کند تا تمرکز بصری خود را بهبود بخشند. این امر میتواند به ویژه برای کودکانی که مشکل در تمرکز دارند، مفید باشد.
راهکارها
برای کاهش اثرات منفی و افزایش اثرات مثبت استفاده از موبایل و تبلت در کودکان، میتوان راهکارهای زیر را در نظر گرفت:
- محدود کردن زمان استفاده: زمان استفاده از موبایل و تبلت را برای کودکان محدود کنید. انجمن اطفال آمریکا توصیه میکند که کودکان زیر 18 ماه به هیچ وجه از وسایل دیجیتال استفاده نکنند و کودکان 2 تا 5 ساله حداکثر یک ساعت در روز از این وسایل استفاده کنند. برای کودکان بزرگتر، زمان استفاده باید با توجه به سن و نیازهای آنها تعیین شود.
- انتخاب محتوای مناسب: محتوای مناسب و آموزشی را برای کودکان انتخاب کنید. از برنامهها و بازیهایی که خشونتآمیز یا نامناسب هستند، اجتناب کنید.
- ایجاد تعادل: استفاده از موبایل و تبلت را با سایر فعالیتها مانند بازی در فضای باز، مطالعه کتاب و تعامل با خانواده و دوستان متعادل کنید.
- تنظیم نور صفحه نمایش: نور صفحه نمایش را در شب کاهش دهید و از فیلتر نور آبی استفاده کنید.
- استفاده از قانون 20-20-20: هر 20 دقیقه یک بار، به مدت 20 ثانیه به یک شیء در فاصله 20 فوتی نگاه کنید.
- تشویق به فعالیت بدنی: کودکان را به انجام فعالیتهای بدنی منظم تشویق کنید.
- ایجاد قوانین خانوادگی: قوانین مشخصی برای استفاده از وسایل دیجیتال در خانواده تعیین کنید و به آنها پایبند باشید.
- نظارت: بر فعالیتهای آنلاین کودکان نظارت داشته باشید و با آنها در مورد خطرات احتمالی اینترنت صحبت کنید.
- الگوبرداری: به عنوان والدین، الگوی خوبی برای استفاده صحیح از وسایل دیجیتال باشید.
پزشکان متخصص کودکان و نیز مراقبین بهداشت در مدارس و مهد کودکها به کودکان و خانوادهها در مورد عادات سالم تماشای صفحه نمایش آموزش دهند.
قسمتی از این توصیه ها در بالا نیز آورده شده است ولی بخاطر اهمیت موضوع تکرار دوبارۀ آنها را صلاح میدانم.
کودکان به طور طبیعی برای خود حد و مرزی تعیین نمیکنند و ممکن است متوجه نباشند که مدت طولانی استفاده از صفحه نمایش میتواند به چشمانشان آسیب برساند. آموزش والدین و مراقبان در مورد عادات سالم برای محافظت از چشمان خود و فرزندانشان و همچنین توانمندسازی آنها برای گفتگوهای مداوم با کودکان در مورد خستگی چشم دیجیتال بسیار مهم است. در اینجا چهار توصیه وجود دارد که مراقبان باید به فرزندان خود آموزش دهند – و خود را الگو قرار دهند.
قانون ۳۰ در ۳۰ در ۳۰
هر ۳۰ دقیقه، به مدت ۳۰ ثانیه از صفحه نمایش دور شوید و روی چیزی در فاصله حداقل ۳۰ فوتی (حدود ۹ متر) تمرکز کنید. این تکنیک به مرطوب نگه داشتن چشمها کمک میکند و سیستم فوکوس شما را مجدداً تنظیم میکند. خانوادهها میتوانند با تنظیم تایمر یا فعال کردن نرمافزاری که هر ۳۰ دقیقه دستگاههای فرزندانشان را به طور موقت خاموش میکند، فرزندان خود را به تمرین این قانون تشویق کنند. اختصاص دادن فعالانه زمان برای پلک زدن نیز به طور طبیعی پلکها را لایهبرداری کرده و چشمها را تمیز نگه میدارد
کودکان را به بهداشت چشم تشویق کنید
در کنار خشکی چشم، پلک نزدن به اندازه کافی میتواند منجر به سوزش و التهاب پلک شود. توصیه میشود کودکان از سن ۱۰ سالگی هنگام دوش گرفتن، تمیز کردن پلکهای خود را به طور عمدی شروع کنند تا بیوفیلمها و پوست مرده از سطح پلک پاک شوند. پوشاندن چشمها با کمپرس گرم نیز میتواند به غدد درون پلک کمک کند تا اشک بهتری تولید کنند
ایجاد یک محیط امن برای مشاهده
قرار گرفتن طولانی مدت در معرض نور شدید صفحه نمایش میتواند به آرامی به شبکیه چشم ما آسیب برساند. کم کردن روشنایی و نشستن حداقل به اندازه طول یک بازو از صفحه نمایش میتواند از آسیب به شبکیه و همچنین خستگی چشم جلوگیری کند. خانوادهها همچنین میتوانند مبلمان خانه خود را طوری بچینند که از تلویزیون و مانیتورهای بزرگ فاصله داشته باشند. کودکان و خانوادهها همچنین باید از استفاده از دستگاههای دیجیتال در تاریکی خودداری کنند
ایجاد وقفههای ساختارمند برای دوری از دستگاههای دیجیتال
چه مربوط به مدرسه باشد و چه فعالیتهای تفریحی، محدود کردن استفاده کودک از دستگاههای دیجیتال میتواند چالشبرانگیز باشد، به خصوص پس از یک سال قرنطینه. والدین و مراقبان میتوانند در مورد زمان مجاز استفاده از صفحه نمایش برای فرزندان خود محدودیتهایی تعیین کنند و «مناطق ممنوعه استفاده از صفحه نمایش» مانند اتاق خواب در شب یا هنگام صرف غذا سر میز را تعیین کنند. عینکهای نور آبی به عنوان راه حلی برای خستگی چشم ناشی از استفاده از دستگاههای دیجیتال به بازار عرضه میشوند و نور آبی ساطع شده از صفحه نمایش را کاهش میدهند. اگر کسی در شب از دستگاهها استفاده کند، قرار گرفتن در معرض نور آبی میتواند چرخههای طبیعی خواب را مختل کند. با این حال، این عینکها خشکی چشم یا مشکلات دید دوچشمی را که جزء مهمی از خستگی چشم ناشی از استفاده از دستگاههای دیجیتال هستند، برطرف نمیکنند.
بطور خلاصه:
استفاده از موبایل و تبلت میتواند اثرات مثبت و منفی بر چشم، مغز و رفتار کودکان داشته باشد. با محدود کردن زمان استفاده، انتخاب محتوای مناسب، ایجاد تعادل و رعایت سایر راهکارهای ذکر شده، میتوان اثرات منفی را کاهش و اثرات مثبت را افزایش داد. مهم است که والدین و مراقبان کودکان، آگاهی کافی در مورد اثرات این وسایل داشته باشند و با اتخاذ رویکردی متعادل و آگاهانه، به سلامت و رشد سالم کودکان کمک کنند.